Değişiklik Etki Değerlendirmesi — Aile Konutu Şerhi
İşlem sırasında eşlerin medeni hali veya ikameti değişebilir, aile konutu şerhi eklenebilir/terkin edilebilir, mahkeme tedbiri doğabilir ya da yeni kanıt taşınmazın aile konutu olduğunu veya olmadığını gösterebilir. Böyle bir durumda sadece şerh sütunu değil, rıza, sözleşme, tapu devri, finansman ve ödeme riski yeniden değerlendirilmelidir.
Önceki durumu dondurun
Eski tapu kaydı, medeni hal ve yerleşim belgeleri ile önceki rızayı koruyun; hangi sonucun ne zaman çıkarıldığını yazın. Sonra yeni resmi kanıtı alın. Geç gelen durum değişikliği, taşınmaz değişmese bile eski varsayımı geçersiz kılabilir.
Değişikliği sınıflandırın
Yeni şerh, terkin, evlilik, boşanma, ölüm, aile konutunun değişmesi, adresin başka bağımsız bölüme ait olduğunun anlaşılması veya tasarrufa ilişkin yeni mahkeme kararı farklı sonuç doğurur. TKGM boşanma sonrası yeni aile konutu şerhi konulamayacağını açıklar.
Rıza ve devir koşulunu yeniden test edin
Yeni olgu TMK 194 riskini doğuruyorsa eş rızası ve mevcut sözleşme/randevu yeniden incelenmelidir. Önceki rıza farklı taşınmaz veya önemli ölçüde farklı işlem içinse otomatik geçerli saymayın. Riskin kalktığı düşünülüyorsa da güncel resmi kanıtla doğrulayın.
Sözleşme ve parayı yeniden açın
Satıcının medeni hal, kullanım ve tasarruf yetkisi beyanlarını kontrol edin. Maddi değişiklikte erteleme, tedavi, kapora iadesi veya fesih haklarını değerlendirin. Yeni rıza şartı doğduysa eski bilgiye dayanarak büyük ödeme yapmayın. Bankayı da bilgilendirin.
Sicil sırasını doğrulayın
Şerh ekleme/terkininde nihai sicil sonucu ve dayanak belgeleri alın. Diğer takyidatları ayrıca inceleyin ve tüm sicil sürümlerini saklayın.
Etki kararını kaydedin
Eski/yeni olgu, kaynak, tarih, TMK 194 etkisi, gerekli rıza/hukuki adım, sözleşme/finansman sonucu ve nihai sicil kanıtını yazın. Değişiklik sonrası neden durulduğu, düzeltildiği veya devam edildiği açık olmalıdır.
Resmi kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.194.
- TKGM — Tapu Sicili Tüzüğü.
- TKGM — Aile Konutu SSS ve 2014/4 Genelge.
Değişikliği sözleşme ve ödeme tarihleriyle bağlayın
Medeni hal, yerleşim veya aile konutu şerhindeki değişiklik tek başına değerlendirilmemelidir; değişiklik tarihi sözleşme, kapora, sonraki ödemeler ve tapu devriyle yan yana konulmalıdır. Önceki “uygun” kararından sonra yeni olgular taşınmazı TMK 194 kapsamına sokuyorsa satıcının beyanlarını, eş rızası şartını ve alıcının erteleme, bedel iadesi veya fesih haklarını yeniden açın. Boşanma veya ailenin başka konuta taşınması önceki aile konutu temelini ortadan kaldırıyor görünüyorsa bunu yalnız taraf anlatımıyla değil, güncel resmi kanıtla kapatın. Değişiklik öncesi ve sonrası tapu kayıtları ile kişisel durum belgelerini saklayın; hangi ödeme yapılırken hangi olgunun bilindiği görülebilsin. Banka, ekspertiz veya devir takvimi etkileniyorsa yeni planı ve karar gerekçesini dosyaya yazın. Böylece “durum değişti” ifadesi yerine, değişikliğin işlem üzerinde neyi değiştirdiği denetlenebilir biçimde ortaya konur.
Değişiklikten sonra önceki onayların hâlâ geçerli olup olmadığını sorun
Medeni hal, fiili kullanım veya aile konutu şerhi değiştiğinde daha önce alınmış hukuk görüşü, banka onayı veya sözleşme kontrolü otomatik olarak güncel sayılmamalıdır. Değişikliğin hangi tarihte öğrenildiğini belirleyin ve o tarihten sonra yapılan her ödeme veya taahhüdü ayrı inceleyin. Yeni durum eş rızası ihtiyacını doğuruyorsa, satış takvimini bu koşula göre yeniden kurun; ihtiyaç ortadan kalkmış görünüyorsa bunu güncel resmi belgeyle doğrulayın. Alıcıya verilen beyan, ekspertiz dosyası ve banka evrakı eski durumu anlatıyorsa ilgili taraflara yeni bilgi verilmelidir. Değişiklik öncesi ve sonrası kanıtları saklamak, ileride “kim ne zaman ne biliyordu” sorusuna cevap verir ve yalnız son ekran görüntüsüne dayanan eksik bir dosyayı önler.