Taşınmaz işleminde medeni durum ve eş belgeleri
Aile konutu koruması veya tasarruf yetkisi gündemdeyse medeni durum yalnız idari bir alan değildir. Olağan satış için gereken kimlik belgeleri ile aile konutu sorusu nedeniyle gerekli hale gelen belgeler ayrılmalıdır. TKGM satış işlemlerinde kimlik ve temsil belgelerini sayar; aile konutu şerhi açıklamalarında ise yerleşim yeri ve medeni hali gösteren belgelere yer verir. Bu nedenle her alıcı veya satıcıdan gerekçesiz aynı “evlilik dosyası” istenmemelidir.
Önce tapuda malik olan, sözleşmenin tarafı ve bedeli ödeyen kişi belirlenir. Evlilik, her taşınmazı otomatik olarak yarı yarıya ortak tapu yapmaz; tapuda yalnız bir eşin adı bulunması da aile konutu hükümlerinin olası etkisini ortadan kaldırmaz. Bağımsız bölüm aile konutu olarak kullanılıyorsa, şerh varsa veya buna ilişkin iddia bulunuyorsa yalnız malik adına bakmak yerine inceleme derinleştirilir.
İsim ve kimlik belgelerini eşleştirin
Türk taraflarda işlem için ilgili kimlik ve medeni kayıtlar; yabancılarda kabul edilen pasaport/kimlik ile gerektiğinde tercüme ve tasdik kontrol edilir. Evlilik öncesi ve sonrası soyadı farklıysa veya yabancı isim farklı yazımlarla görünüyorsa iki kaydı aynı kişi saymak yerine belgesel bağlantı kurulmalıdır. Bir eş diğerini temsil ediyorsa vekâletnamenin alım veya satım yetkisi incelenir.
Satın almada hedef tapu yapısı açıkça belirlenir: kim malik olacak, birden fazla malik varsa payları ne olacak? “Evli” bilgisi mülkiyet kararı yerine geçmez. Satışta aile konutu işareti varsa şerh, destek belgeleri ve olaya göre gereken rıza/işlem hukuk danışmanlığıyla doğrulanır. Eşler arasındaki mal rejimi sonuçları da tek bir tapu kuralına indirgenmemelidir.
Kişisel veriyi gereğinden fazla toplamayın
Nüfus ve evlilik belgeleri satış ekibinin ihtiyaç duymadığı kişisel veriler içerebilir. Erişim sınırlandırılmalı, yalnız gerekli kopya tutulmalı ve belgenin istenme amacı kaydedilmelidir. Kapanış listesinde sonuç yeterince açık olabilir: kimlik eşleşti, mülkiyet ve temsil doğrulandı, gerekiyorsa aile konutu incelendi ve gerekli ek rıza/belge alındı.
Eş belgesini işlemle ilgisi olmadan istemeyin
Normal bir tapu satışında malik ve alıcı için gereken kimlik/temsil belgeleri tapu işleminin niteliğine göre belirlenir. Bir kişinin evli olması, her satın alma veya satışta eşinin otomatik olarak taraf ya da onay veren kişi olacağı anlamına gelmez. Ayrı soru, taşınmazın aile konutu niteliğinde olup olmadığı ve TMK 194 kapsamındaki korumaların devreye girip girmediğidir. Dosyada önce tapuda kayıtlı malik, işlemde bulunan kişiler, varsa vekâlet ve isim/kimlik eşleşmesi kurulmalıdır; aile konutu göstergesi varsa medeni hâl ve adres belgeleri buna göre incelenir. Böylece hem gereksiz kişisel veri toplanmaz hem de gerçekten gerekli eş rızası veya aile konutu meselesi gözden kaçmaz.